2010 ile 2014 yılları ortasında Türkiye’nin Tahran Büyükelçisi olarak misyon yapmış emekli büyükelçi Ümit Yardım, ABD ile İran’ın savaşı bitirecek muahedesini Cumhuriyet’e kıymetlendirdi.

PÜRÜZ ÇIKAR MI?

Anlaşmanın cuma günü imzalanacağı duyurulurken, Yardım, “Cumaya kadar bir sorunun yaşanması ve mutabakatın iptal olması mümkün mü” sorusuna, “Böyle bir ihtimal var. Daha evvelki değerlendirmelerimde savaş konusunda mayıs-haziran üzere dünya kamuoyunu rahatlatacak adımlar atılacağını söylemiştim. Zira yaz periyoduna tahlil ışığıyla girilmek isteniyordu. Bu paralelde, sayılan unsurlar üzerinde genel mutabakata vardıklarını anlıyoruz. Ancak bunlar içerisinde sanki hangi başlıklar İsrail’in onayını almamıştır? Ben Lübnan konusunda telaşlıyım. Fakat şayet Lübnan’da cumaya kadar radikal bir durum ortaya çıkmazsa, muahede imzalanır” cevabını verdi.

İran’ın yarı resmi devlet haber ajansı Mehr, muahede hususları ortasında, ‘Lübnan da dahil olmak üzere kalıcı bir ateşkes’in bulunduğunu yazmıştı. İsrail’den gelen birinci açıklamalar ise, İsrail ordusunun Lübnan’dan çekilmeyeceği tarafında.

‘İRAN KAYBETMEKTE BİR ADIM ÖNDE’

Peki her şey yolunda giderse ve cuma günü imzalar atılırsa, savaşın kazananı ve kaybedeni kim olacak? Ümit Yardım, bu soruyu, “Paylaşılan muahede hususlarının kimileri, İran’ın ve ABD’nin kendi iç kamuoylarına yönelik unsurlar. Kendi halklarına bunları olumlu bir biçimde satacaklar. İşin gerçek tarafı ise şu: Ben bu savaşı iki tarafın da kaybettiğini görüyorum. Lakin İran kaybetmekte bir adım önde olabilir. Zira üst seviye liderliği yok edildi, altyapısı çok büyük bir zafiyete uğradı. Çok derin maddi kayıplara uğradı. 7 Ekim 2023’ten sonra peyderpey Suriye’den dışlanmıştı; artık ise bu zayıf haliyle, Ortadoğu’da bir mühlet İran’a yer olmayacak. Bence en büyük kayıp bu. İran’sız yeni bir Ortadoğu kuruluyor” biçiminde yanıtladı.

BALİSTİK FÜZE VE URANYUM MESELESİ

Ardından kelamı ABD’ye getiren Yardım, “Yaşadıkları en büyük kaybın, itibar kaybı olduğunu düşünüyorum. Bir global güç ne hale düştü” dedi. Savaş öncesi ABD’nin önde gelen taleplerinden ikisi, İran’ın uranyum zenginleştirme ve balistik füze programlarının sonlanmasıydı. Paylaşılan mutabakat hususlarında bunlar yer almadı. Bunun anımsatılması üzerine Yardım, “2-3 ay içerisinde kesin bir mutabakat yapabilirler. Burada kelamı tekrar, yeni Ortadoğu denklemine getirmek istiyorum. İran hariç herkesin olduğu bir denklem. Münasebetiyle bu süreç içinde, İran bir süre yüksek ses çıkaramayacaktır. Artık gücünün sonlarını biliyor. İran, balistik füze ve uranyum konusunda radikal adımlar atmayabilir” değerlendirmesini yaptı.